Orunia
Nad potoczkiem Orania (dziś Oruński Potok) powstała w średniowieczu wioska podgdańska, którą wzmiankuje zapis źródłowy z 1356 r., a która w 1338 r. uzyskała prawo chełmińskie. Osada słowiańska istniała tu zapewne już we wczesnym średniowieczu i z tego czasu zachowała się duża łódź do przewożenia towarów i dwie inne, odkryte w Oruni na obszarze starorzecza. W czasie lokacji wsi w 1338 r. czynny był w niej młyn i karczma, a w początkach XV w. wzmiankowane są 3 karczmy i tartak. Leżąca przy głównym szlaku handlowym (via mercatorum) i pod bramami potężnego Gdańska, miała Orunia duże możliwości rozwoju i rzeczywiście kwitła gospodarczo w okresach pokoju. Podczas wojen natomiast palono ją i grabiono np. wiatach 1454,1520,1577,1627, 1656, 1734, 1807 i 1813. W 1410 r., po zwycięstwie pod Grunwaldem Władysław Jagiełło podarował Orunię Gdańskowi, a ponowił ten dar w 1454 r. Kazimierz Jagiellończyk. Odtąd Orunia wchodziła w skład posiadłości gdańskich. Patrycjusze gdańscy już w XVI w. zaczęli, podobnie jak w Oliwie i Sopocie, wykupywać w Oruni grunta, budować dworki i zakładać parki, ogrody warzywne i sady. Jednym z nich był Andrzej Schopenhauer, przodek znanego filozofa Artura Schopenhauera. Sławny byl oruński dwór i park przy zbiegu dzisiejszych ulic Raduńskiej i Nowiny. Od 1580 r. należał on kolejno do wybitnych rodzin patrycjuszowskich, m.in. Schachmannów, Czirenbergów, Grodków, a w 1814 r. nabył posiadłość Friedrich Hoene, który doprowadził park do świetności i wybudował, względnie przebudował, istniejący dworek. Jego córka Emilia podarowała piękny park oruński Gdańskowi. Zdewastowany i zaniedbany park poddany został w latach 1975-79 gruntownej renowacji i modernizacji z zachowaniem jednak dawnej sieci dróg i ścieżek. Zajmuje on obszar o pow. 11 ha, obejmuje dwa wzniesienia, stawki i potoczek. Do zabytków Oruni zaliczyć można prócz dworku i parku kilka domów z końca XVIII i 1 poł. czytaj dalej »
Orunia
Nowy Port
Cały teren, na którym rozciąga się dzielnica Gdańska o nazwie zamieszczonej w tytule, należał wraz z sąsiednimi obszarami, położonymi na lewym brzegu końcowego odcinka Wisły, do cystersów oliwskich. Te dawne związki omawianego terenu z Oliwą, sięgające końca XII w., przypominają nazwy: nabrzeże Oliwskie w Nowym Porcie i ul, Oliwska, będąca jedną z głównych arterii tej dzielnicy. Wschodnią granicą Nowego Portu jest końcowy odcinek koryta Martwej Wisły (mieszczący część portu gdańskiego) z potężną twierdzą Wisłoujście na przeciwnym brzegu. Po stronie północnej ciągnie się Kanał Portowy o szerokości do 150 m, z przystanią promową linii Gdańsk – porty skandynawskie przy nabrzeżu kpt. Ziółkowskiego, a dalej basen portowy Władysława IV. Za Kanałem Portowym widać półwysep Westerplatte z wyniosłym Pomnikiem Obrońców Wybrzeża („Westerplatte”). Na zachodnim krańcu dzielnicy rozbudowane są wyloty kilku linii komunikacyjnych do Gdańska i Wrzeszcza, a na południe od niej rozciągają się mokradła wysychającego jeziora Zaspa, niegdyś znacznie rozleglejszego. czytaj dalej »
Nadole
W XIII i XIV w. wieś ta była własnością rodu Kunostowiczów, od których nabył ją w 1375 r. klasztor cystersek (od XVI w. benedyktynek) w Żarnowcu i dzierży! aż do czasu konfiskaty w 1772 r. przez rząd pruski. Jej mieszkańcy zajmowali się głównie rolnictwem „i rybołówstwem, a od początku bieżącego stulecia zaczęli przyjmować w okresie sezonu letników, szukających wypoczynku nad malowniczym Jeziorem Żarnowieckim, okolonym bujnymi lasami. Nadole rozłożyło się na brzegu tego jeziora, u podnóża wysoczyzny morenowej, wypiętrzonej tuż nad wsią do 53 m n.p.m. czytaj dalej »
Muzeum Narodowe w Gdańsku
Jego siedzibą jest dawny klasztor Franciszkanów, wzniesiony przez nich pod koniec XV w. W tym czasie powstały trzy skrzydła gmachu z kilku okazałymi, zachowanymi do dzisiaj pomieszczeniami w postaci gotyckich sal oraz nieregularnego czworoboku krużganków, otaczających niewielki wirydarzyk, w którym urządzona jest obecnie ekspozycja kamiennej rzeźby renesansowej i barokowej. Nie zachowały się, niestety, gotyckie cele zakonników na piętrze budynku. Czwarte, zachodnie skrzydło dobudowano dopiero w 2 poł. XVI w., po przejęciu w 1555 r. przez miasto całego kompleksu klasztornego i przeznaczeniu części mieszkalnej na siedzibę uczelni, którą otwarto 13 VI 1558 r. Było to znane w dziejach kultury Gdańska Gimnazjum Akademickie, nazywane także Ateneum Gdańskim.
Prusacy, opanowawszy Gdańsk w 1793 r.,urządzili w dawnym gimnazjum halę targową i później lazaret, a wreszcie więzienie. Ostatecznie, nie chcąc łożyć na renowację zrujnowanego budynku, przekazali go miastu, które początkowo pozostawiło ruderę własnemu losowi. czytaj dalej »
Molo sopockie
Jest obok Drogi Królewskiej w Gdańsku i Bulwaru Nadmorskiego w Gdyni najruchliwszym, pełnym uroku deptakiem na obszarze Trójmiasta. Gdy nadejdzie sezon letni, staje się rojnym, wielojęzycznym i bajecznie kolorowym kłębowiskiem wczasowiczów, turystów i okolicznych mieszkańców, spacerujących godzinami i podziwiających niezrównane piękno otaczającego ich krajobrazu. Od zachodu roztacza się przed nimi łagodnym owalem pasmo wyniosłych, pokrytych lasem wzniesień, stanowiących malownicze tło dla panoramy miasta. Przybyszów z głębi kraju wabi przede wszystkim widok Zatoki Gdańskiej, na której widać prawie zawsze sunące zwolna lub stojące na kotwicy statki handlowe, a także ruchliwe wodoloty i stateczki spacerowe „Żeglugi Gdańskiej” oraz motorówki i białe żagle jachtów. Dokładniejszą ich obserwację umożliwiają ustawione latem na końcu głowicy mola lunety prywatnych właścicieli. Widać przez niedokładniej majaczące w głębi na prawo zabudowania i las ramion dźwigów w Nowym Porcie oraz wysunięte w morze konstrukcje sławnego Portu Północnego. Po przeciwnej stronie dostrzec można w odległym o 3,5 km Orłowie zarys mola, a za nim wyłaniający się wprost z wody urwisty klit Przylądka Redłowskiego. Na jego krańcu, pochłoniętym niegdyś przez fale morskie, piętrzył się – jak głosi legenda – w zamierzchłej przeszłości potężny gród rycerzy-rozbójników, chronionych i popieranych przez upiornego czartasmętka. czytaj dalej »
Mierzeja Helska
Nazywana jest również Półwyspem Helskim. Zbudowana została w ciągu ostatnich paru tysięcy lat z piasków niesionych przez fale i prądy morskie i budowana jest dalej, o czym świadczy przedłużanie się jej, ale także i niszczenie na niektórych odcinkach podczas sztormów. Wyłonione z morza masy piasku wiatr formował w pasma wydm, niskie w części zachodniej, a osiągające wysokość ponad 23 m na wschód od Juraty. Mierzeja Helska ciągnie się od Kępy Swarzewskiej w kierunku południowo-za-chodnim na przestrzeni około 34 m. Jej szerokość w części zachodniej wynosi od 200 do 500 m, w środkowej dochodzi pod Jastarnię do 1100 m, a we wschodnim odcinku, opodal Helu do 2900 m. czytaj dalej »